Τον Ιούλιο του 2024, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την ετήσια Έκθεση για το Κράτος Δικαίου στην ΕΕ. Η Ελλάδα, για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, κατέλαβε μία από τις τελευταίες θέσεις, κυρίως λόγω ζητημάτων που αφορούν την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, την ελευθερία των ΜΜΕ και τη μη διαφάνεια στην παρακολούθηση πολιτών και δημοσιογράφων.
Η έκθεση εστιάζει, μεταξύ άλλων, στην υπόθεση των παρακολουθήσεων μέσω λογισμικού τύπου Predator, για την οποία η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) έχει ήδη ζητήσει πρόσβαση σε στοιχεία, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει καλέσει σε περαιτέρω διερεύνηση. Στα μέσα του 2025, ξέσπασε νέο πλήγμα, η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμο 392 εκατομμύρια ευρώ για παραποιημένες αγροτικές επιδοτήσεις μέσω του ΟΠΕΚΕΠΕ, με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) να ερευνά και την ΕΕ να μειώνει κατά 5% τις μελλοντικές ενισχύσεις.
Οι εξελίξεις αυτές αναδεικνύουν με σαφήνεια τον ρόλο της ΕΕ ως θεσμικού εγγυητή των δημοκρατικών αξιών. Στην Ελλάδα του 2025, η εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου παραμένει κρίσιμος μηχανισμός για την προστασία του κράτους δικαίου και των θεμελιώδων δικαιωμάτων.
Η Σύνταξη του Συντάγματος του 1975 και η Ευρωπαϊκή Προοπτική
Το Σύνταγμα του 1975, προϊόν της μεταπολίτευσης, συντάχθηκε υπό την ισχυρή επιρροή της ευρωπαϊκής ιδέας. Παρόλο που η Ελλάδα δεν ήταν ακόμη μέλος της ΕΟΚ, δεν είναι μυστικό ότι η προοπτική ένταξης έπαιζε κεντρικό ρόλο στις πολιτικές και νομικές ζυμώσεις της εποχής.
Χαρακτηριστική είναι η πρόβλεψη του άρθρου 28 του Συντάγματος, το οποίο επιτρέπει την παραχώρηση αρμοδιοτήτων σε διεθνείς οργανισμούς, υπό τον όρο ότι εξυπηρετείται το εθνικό συμφέρον και διασφαλίζονται οι δημοκρατικές αρχές και τα δικαιώματα των πολιτών.
Το άρθρο αυτό αποτέλεσε το θεμέλιο για την ενσωμάτωση του ευρωπαϊκού δικαίου στην ελληνική έννομη τάξη, αναγνωρίζοντας de facto και de jure την υπεροχή του κοινοτικού δικαίου έναντι του εσωτερικού δικαίου σε τομείς ενωσιακής αρμοδιότητας.
Δημοκρατία και Ευρωπαϊκή Συμμετοχικότητα
Η συμμετοχή της Ελλάδας στην ΕΕ ενίσχυσε τη δημοκρατική νομιμοποίηση σε πολλαπλά επίπεδα. Πρώτον, ο Έλληνας πολίτης απέκτησε ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής πολιτική, μέσω της ψήφου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Δεύτερον, θεσπίστηκαν διαδικασίες διαβούλευσης και διαφάνειας στη νομοθετική παραγωγή, σε ευθυγράμμιση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Αρχές όπως αυτές της λογοδοσίας της διοίκησης και τςη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων εμπλουτίζουν τη δημοκρατική λειτουργία του κράτους.
Αυτές οι πρακτικές έχου ενσωματωθεί στον τρόπο που επεξεργάζεται και ψηφιζεται η ελληνική νομοθεσία, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον νόμο 4808/2021, σχετικά με τη διαφάνεια μισθολογικής ισότητας.
Κράτος Δικαίου και Ευρωπαϊκή Επιτήρηση
Το κράτος δικαίου αποτελεί θεμελιώδη αξία της ΕΕ. Στην πράξη, αυτο μεταφράζεται σε συνεχείς αξιολογήσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, τον FRA και άλλους θεσμούς.
Η Ελλάδα έχει επανειλημμένα δεχτεί συστάσεις και κριτική σε θέματα όπως: Η διοικητική ανεξαρτησία των ελεγκτικών μηχανισμών Οι καθυστερήσεις στην απονομή Δικαιοσύνης Οι παρεμβάσεις στην ελευθερία του Τύπου
Η ΕΕ δεν επιβάλλει απλώς υποχρεώσεις αλλά προσφέρει και μηχανισμούς ενίσχυσης. Η λειτουργία της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας και της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων βασίστηκαν σε ευρωπαϊκά πρότυπα ανεξαρτησίας και χρηματοδοτήθηκαν από κοινοτικούς πόρους.
Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ παίζει ρόλο σε αλλαγές ως προς τη επίβλεψη καθώς μιλάμε. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή ανέλαβε την αυστηρή παρακολούθηση της εφαρμογής νέων πιο δυναμικών μέτρων.
Η Χάρτα Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και η Ελλάδα
Η Χάρτα Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ απέκτησε δεσμευτικό χαρακτήρα με τη Συνθήκη της Λισαβόνας (2009). Πλέον αποτελεί μέρος του πρωτογενούς ευρωπαϊκού δικαίου και εφαρμόζεται σε κάθε πράξη ή πολιτική του κράτους που αφορά ευρωπαϊκή αρμοδιότητα.
Στην Ελλάδα, η Χάρτα έχει επηρεάσει: Την προστασία προσωπικών δεδομένων Την προσβασιμότητα στη Δικαιοσύνη Την ελευθερία έκφρασης και Μέσων Την απαγόρευση των διακρίσεων λόγω φύλου, θρησκείας ή σεξουαλικού προσανατολισμού
Πρακτικά, οδηγίες που εξασφαλίζουν ίσα δικαιώματα στην εργασία, την πρόσβαση στη δικαιοσύνη και την προστασία ελευθεριών εφαρμόζονται και στην ελληνική έννομη τάξη. Επιπλέον, σε περιπτώσεις όπως η αδειοδότηση ψηφιακών πλατφορμών, η εφαρμογή της Χάρτας παίζει κεντρικό ρόλο στην προστασία των χρηστών.
Τι θα γινόταν αν η Ελλάδα δεν είχε ενταχθεί ποτέ στην ΕΕ Αν η Ελλάδα είχε παραμείνει εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι πιθανό πως θεσμικά φαινόμενα όπως το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ ή η υπόθεση των παρακολουθήσεων δεν θα αντιμετωπίζονταν με τον ίδιο έλεγχο και τις ίδιες συνέπειες.
Η απουσία της κοινοτικής εποπτείας θα περιόριζε τις δυνατότητες ανεξάρτητης διερεύνησης και δημοκρατικής λογοδοσίας, ενώ το θεσμικό πλαίσιο θα παρέμενε εσωστρεφές, με αυξημένο κίνδυνο αυθαιρεσιών. Η Χάρτα Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, οι κανόνες διαφάνειας και η πρόσβαση στο Δικαστήριο της ΕΕ θα ήταν απλώς απούσες από την καθημερινότητα των πολιτών.
Συμπεράσματα
Η σχέση της ελληνικής νομοθεσίας με το κοινοτικό δίκαιο είναι βαθιά και εξελισσόμενη. Από τη μεταπολίτευση και τη συνταξη του Συντάγματος, μέχρι τις σημερινές ευρωπαϊκές εκθέσεις εποπτείας, ο ρόλος του ενωσιακού δικαίου είναι καταλυτικός.
Το άρθρο 28 του Συντάγματος λειτούργησε ως θεσμικό άνοιγμα προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Η δημοκρατία ενισχύθηκε μέσω της συμμετοχής και ης διαφάνειας, το κράτος δικαίου προστατεύεται μέσω ευρωπαϊκής πίεσης, και τα ανθρώπινα δικαιώματα αποκτούν διπλή εγγύηαη εθνική και ενωσιακή.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προβάλλει ως ασπίδα αλλά και επιτακτική επιτήρηση. Ειδικά σε περιπτώσεις θεσμικής ή οικονομικής αδυναμίας, η εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου λειτουργεί ως εγγυητής της νομιμότητας και της διαφάνειας.
Το διακύβευμα δεν είναι μόνο νομικό ή οικονομικό. Σε μια εποχή που η δημοκρατία δοκιμάζεται, η ευρωπαϊκή νομική ένταξη της Ελλάδας δεν είναι απλώς ένα ιστορικό γεγονός, αλλά ένα διαρκές στοίχημα.
Suivre les commentaires :
|
